Быў сёньня ў Кіеве. Ня хочацца пісаць ані пра натоўпы падпітых гопнікаў у цэнтры горада, якія ці не ад раніцы сьвяткуюць перамогу брата па розуме на выбарах. Ані пра занядбанасьць кіеўскіх вуліц, якія, напэўна, зь мінулага году не прыбіралі дворнікі.

Я ездзіў у нашую амбасаду па справах. Калі загаварыў зь імі па-беларуску – як пісалі ў старых раманах, “адбылося маўчаньне”. Па замкнёных тварах прысутных адразу было відно – “а-а-а, сьвядомы, бэнээфавец, апазіцыя…”

На ўвесь консульскі аддзел нашай амбасады – аніводнага беларускага бланка, аніводнай нават абвесткі. Затое за простую даведку садралі 20 эўра; перакананы, што нават у Монтэ-Карла аркуш паперы каштуе значна таньней.

Акрамя шыльдачкі “Пасольства Рэспублікі Беларусь” знайшоў яшчэ адзін надпіс на першай дзяржаўнай мове. Побач з амбасадай…

Год адна тысяча дзесяцьсот дзевяноста дзевяты. Менск, крама “Цантральная”, вялікая заля на другім паверсе. Вечар, чарга да касаў. Раптам праз усю чаргу пнецца нейкі пляшывы з мянтоўскімі вусікамі. Гэта – мянтоўскі ж генерал Чагрынец, які зь невядомых прычынаў саманазываецца “пісьменьнікам”. Вочы шалёныя, паліто расхрыстанае, у руках – з тузін рознакаляровых бляшанак.

Імпэтна патрабуе, каб яго прапусцілі па-за чаргой.

Аргумент такі:

-- Вы же посмотрите по телевизору, что они делают! Уже Белград бомбят! Я так разнервничался, так разнервничался… что мне аж оливочек захотелось!

Быў час, калі мой Край быў для мяне такім…

Грады на ўскрайку Гомеля, на якіх корпалася бабуля. Яблыня “белы наліў”, якую садзіў яшчэ прадзед. Бляшанае вядзёрка, якое купіў з “прагрэсіўкі” тата. Не было ані вандровак па Беларусі, ані кніжак роднай мовай, ані цяперашніх сяброў, ані кампутара, як сродка вытворчасьці.

Усё было наперадзе.

Але я пра гэта яшчэ ня ведаў.

Няма даўно тае яблыні, і тых градаў. Таго бляшанага вядзёрка таксама няма. Няма бабулі і таты. Няма майго старога дома. І нават той гомельскай вуліцы, дзе ён стаяў, не засталося.

Ёсьць мой Край і я ў ім.

І мне сёньня сорак пяць гадоў.

На здымку: 1967 г., Гомель, Уладзіслаў Ахроменка, 2 гады 7 месяцаў.

Ці ня кожны праўдзівы творца – наступная ступень эвалюцыі курыцы, якая толькі што зьнесла яйка. Мэта курыцы -- квахтаць пра сваё дасягненьне на ўвесь куратнік, каб давесьці, што плён ёйнай дупы – самы пукаты, вялікі і прыгожы ў цэлым сьвеце. Мэта пісьменьніка, мастака і кампазітара – давесьці цэламу сьвету, што плён яго мазгоў самы таленавіты, крэатыўны і бліскучы, асабліва -- у параўнаньні з плёнам шэрых і бяздарных калегаў.

Дзьмітрый Дзьмітрыевіч Шастаковіч быў прыемным выключэньнем з агульнага шэрагу. Пра свае творы Шастаковіч гаварыць не любіў. У “геніі”, у адрозьненьне ад шматлікіх калегаў з Саюза Кампазытараў, ніколі не запісваўся. На высыкія трыбуны без дайпатрэбы ня пнуўся. Былі ў Дзьмітрыя Дзьмітрыевіча дзьве тэмы, пра якія ён мог размаўляць бясконца. Па-першае – які скончаны мудзіла старшыня Саюза Кампазытараў СССР Ціхан Хрэньнікаў, сталінскі жапаліз і “сын гандлёвага работніка”, як яго сам Шастаковіч называў. Па-другое – якая баявітая, бескампрамісьлівая і прыгожая каманда “Зеніт” Ленінград, які зьмястоўны футбол яна штораз дэманструе і як прыемна глядзець на гэты футбол з трыбуны стадыёна.

Менавіта на любові да футбола Шасткавіч і пагарэў падчас сваёй вандроўкі ў Мінск…

( ЯК ДЗЬМІТРЫЙ ШАСТАКОВІЧ ХАДЗІЎ У МІНСКУ НА ФУТБОЛ )

Чарнігаў. Пару гадзінаў таму. Прыходзіць да нас з жонкай Кума. Крыху выпілі, закусілі. Кума імпэтна распавядае, як улетку была ў вёсцы крэўных, Прылуцкі раён Чарнігаўскай вобласьці. Як дровы насіла зь лесу, як грады даглядала і козаў пасьвіла…
Проста адразу тлумачу, што такое Прылуцкі раён Чарнігаўскай вобласьці - гл. мапу. Самы паўднёвы, мяжа з Палтаўшчызнай:

А калі Кума крыху выпівае, то гаворыць выключна “суржыкам” (бел: “трасянка”). Проста музыка! Між іншым, гучыць зь яе вуснаў вельмі цікавае слоўца: “кучавелька” (менавіта так, у адно слова). Не даю веры вушам, перапытваюся:

-- Кума, ты пра што?

Далей проста даю мовай, якой размаўляюць далёка на поўдзень ад Чарнігава (беларускай графікай):

-- Цэ колы така велька куча зямлі, то цэ атрымаецца така Кучавелька. А колы велька бітай цэглы ці джалеза, то це будзе крушня.

Між іншым, «дз» і «дж» у Кумы – ну проста выкшталцонае! У іх так у вёсцы гаварылі і гавораць.

Да мяне нарэшце даходзіць этымалёгія слова: “Kusza Wielka” І тут я проста ціха хранею…

Між іншым: Куме – 29 гадоў. І ёйныя дзеткі, мае Хрэсьніцы, такой жа мовай размаўляюць. І іх дзеці, унукі і праўнукі будуць гаварыць гэтак жа.

Перакананы.

Згадваю яшчэ адну гісторыю. Прыяжджае да нас у госьці мой сябра, суаўтар і Кум Максым Клімковіч, якога я ведаю з 1987 года і зь якім тры кніжкі напісалі. Цёплы верасень. Сядзім у кафэ, лянотна так п’ем каньняк і разважаем пра ліцьвінаў на Сівершчыне, пра фатальнае падабенства беларускай і украінскіх моваў, пра тое, што ўкраінцы – нашыя сапраўдныя браты, пра тое, як наш Сьвідрыгайла той Чарнігаў на попел спаліў. І кіеўскі Падол таксама… Зрэшты, нам мусі быць за Сьвідрыгайлу сорамна. І ня варта потым на розных Наліваек з Залатарэнкамі абурацца.

Падыходзіць старэча. Прапануе купіць памідоры. Такой вось фразай: “Купляйце, то ж смачна і без піздзіцыдаў!” Кум Максым купляе без ваганьняў у два разы даражэй, чым на рынку "Ніва" – толькі за слова “купляйце”. Даведка: расейскай “покупайте”, украінскай – “купуйте”. Потым прыходзім дахаты, расказваем гісторыю маёй жонцы.

-- У нас на ринку “Нива” майже всі так говорять! – реагуе яна.
Вось такая Сівершчына. Такі Чарнігаў.

P.S. Неяк з Кумой вып’ем, папрашу расказаць, як у іх у вёсцы Прылукскага раёну "на валуны ходзяць, Дажджбога пра ўродлівасьць зямлі прасіць” (так і кажуць) і якія песьні пры тым сьпяваюць.
Ну суперпаганства, і практычна нашай мовай.
Усё ж яна выдатна ведае…

Украіну, відаць, чакае другі тур выбараў. Але яшчэ ў першым барацьбу за душы электарату распачала РПЦ МП. Як і мае быць, агітуюць за “сацыяльна блізкага” аўтарытэтнага пацанскага інтэлектуала, двойчы судзімага лідара “Партыі рэгіёнаў”. Вельмі паказальны ўзор крамлёўскага агітпропу, які распаўсюджваюцца прамаскоўскімі папамі ў Чарнігаве:



Ня ведаю, у якой ступені фармулёўка “раб Божы Віктар Януковіч” адпавядае нормам праваслаўнай кананічнасьці. Але ж ёсьць вялікая падазронасьць, што “малітва” гэтая складалася крамлёўскімі паліттэхнолягамі дзе-небудзь у Софрыне, паміж трэцяй і чацьвертай шклянкамі “віскара”, а занатоўваў яе якісь барадаты “бацюшка”, з рыпучай партупеяй пад расай. А то і з узнагарадным маузерам…

Большай узаемная непрыязьні, чым сярод беларускіх літаратараў, нідзе і ніколі не сустракаў. Хіба што сярод беларускіх мянтоў. Роўныя і добразычлівы адносіны сярод калегаў успрымаюцца іншымі калегамі з непаразуменьнем. Бескарысьлівая дапамога адзін адному – вялікая рэдкасьць. Шчырае сяброўства – анамалія.

Ты можаш перастрэцца з калегам-пісьменьнікам у Менску. Культурна кульнуць зь ім у кафэ па кілішку. Выслухаць набор камплімэнтаў на сваю адрэсу. А потым калега абавязкова напіша пра цябе гадасьць, і добра яшчэ, як замаскаваную. Ці будзе распавядаць іншаму калегу пра тое, як скрыню гарэлкі з табой у падваротні выжлукціў, дадаючы экспромтам неверагодныя фантазіі пра твае людажэрскія упадабаньні ў справе закусі. Ці схлусіць, што ты, алкан, увогуле без закусі піў. Скончыцца гэта жахлівым аповядам, як ты пры ім абрабаваў рэстарацыю, выжлукціў тамака усё, што гарыць, згвалціў усіх афіцыянтак і насікаў асабіста яму ў келіх.

Ня дзіўна, што за Саветамі прафэсійных даносчыкаў сярод прафэсійных беларускіх літаратараў было на парадак больш, чым сярод іншых сацыяльных групаў. Александровіч, Агняцьвет, Кучар, Бэндэ… Перакананы, што і цяпер іх ня меней. Болей, напэўна, толькі сярод беларускіх мянтоў.

Іншым разам мне падаецца, што някепска было бы правесьці праўдзівы эксперымент. Сабраць усіх нас, беларускіх літаратараў, на незаселенай экватарыяльнае выспе, бяз доступа да ўласных блёгаў. Забясьпечыць харчамі і пітвом, ды так, каб «пад плешку». Стварыць дармавое выдавецтва, каб кожны, хто хоча, друкаваўся бы ў насьценгазеце «Наша Пальма». І пазабыцца на ўсіх нас на год…

Праз 365 дзён не застанецца ў жывых а-ні-вод-на-га.

Справа не ў літаратурна-сацыяльным дарвінізме і не ў «законе джунгляў». Першае ж, што мы зробім – падзелемся на прайды кшталту местачковых кааператываў, якія будуць ціха варажаваць адзін з адным. Але ж кляны-прайды гэтыя вельмі хутка распадуцца, бо кожную груповачку узначаліць свой геній. А ніводны беларускі літаратарар генія над сабой па вызначэньні не пацерпіць, бо хто насамрэч адзіны геній, ён ведае. І, як засьцянковец на местачковым сойміку, будзе ва ўсе спосабы аспрэчваць здольнасьці, жыцьцялад і аўтарытэт такога літаратурнага маршалка.

Па хуткім часе мы будзем бегаць па выспе адзін за адным з бамбуковымі палкамі і з лямантам “Nie pozwalam!” выкалупліваць адзін у аднога вочы.

І не таму, што жэрці ня стане чаго. Ці пальмавага лісьця на экватарыяльны самвыдат для ўсіх ня хопіць.

Прычыны будуць праўдападобна такімі: «ён мовы не ведае!» (= «у нашай вёсцы так не гавораць»), «ён ня з нашай тусоўкі», «праўдзівы постмадэрніст ня ён, а я!», «ён грант ад кракадзілаў зь мясцовай лагуны атрымлівае, а я чым горшы?», «яго макакі з суседніх джунгляў запрасілі выступіць, а чаму не мяне, лепшага?» і гэтак далей. Хаця, на добры розум, адзінай прычынай будзе сьцярджэньне амаль па Хармсу: «Я пісьменьнік!» - «Ты не пісьменьніка, а лайно, пісьменьнік – гэта я!»

У чым прычына гэтага? У нашай прыроднай местачковасьці? У тым, што мы насамрэч жывем на той жа панурай літаратурнай высьпе, якую самі сабе і стварылі? А можа ў тым, што ў кожным праўдзівым беларускім літаратары сядзіць і свой праўдзівы беларускі мент?

Карацей – больш дабразычлівасьці, дарагія калегі-літаратары!

Якщо нам, білорусам, і слід чогось навчитися у братів-українців, то це інституту кумовства.
Кум - це хресний твоєї дитини, а його дружина, відповідно, Кума. Якщо ти став хрещеним батьком, для батьків такої дитини ти автоматично стаєш Кумом, а твоя дружина буде їм Кумою. Ти можеш скільки завгодно сваритися з родичами, навіть кровними, але не дай Бог посваритися з Кумов’ями!
Іноді мені здається, що чи не половина українців один одному припадають Кумов’ями - без різниці етичних, естетичних, конфесіальних і навіть політичних поглядів. Пояснюється це просто: Кум мого Кума - теж Кум. Ти можеш розлучитися з дружиною або кинути чоловіка, але Куму за будь-яких обставин належить допомагати.
І нехай кінематографічні сицілійські мафіозі зі своїми Хресними батьками в пронафталінених чорних костюмах мирно відпочивають у своєму смт. Палермо!
Нещодавно я прийшов до парадоскального висновку: моя дружина мені по класичним українським нормам - ще й Кума. Вся справа в тому, що вона є Кумою для всіх моїх Кумів...

Дачка нарэшце дапісала “Казку каўбаснага завода” – з маёй, прызнаюся, дапамогай. Перапісвала чатыры разы. Дый я яшчэ моцна адрэдагаваў, але ж ударныя фразы і сюжэт захаваў.

Першы літаратурны досьвед сямігадовай беларускамоўнай дзяўчынкі, якая жыва ўва Ўкраіне…

( КАЗКА КАЎБАСНАГА ЗАВОДА )

Дачка Ліза Ахроменка, якой сем гадкоў, якая мешкае ў Чарнігаве, якая вучыцца ўва ўкраінскай школе і якая ў сваім жыцьці была ў Беларусі за гэты час 17 дзён, піша казку. Ясна, якой мовай.
( КАЗКА ПАЧЫНАЕЦЦА ТАК )

Прынята думаць, што сярод балеруноў ці не палова – гамасэксуалісты. Гэта – нахабная і безпардонная хлусьня: гамасэкаў у сучасным харэаграфічным асяродку значна больш.

А як жа балетнаму хлопчыку не сапсавацца, калі ад самога дзяцінства ён мае справу выключна зь дзявочым целам? І прытым – цалкам прафэсійна: “падтрымкі” напоўаголеных партнэршаў, групавухі ў гран-па, дуэтныя танцы, а нярэдка – і агульныя распранальні…

Вынікі абсалютна прадказальныя: па хуткім часе дзявочае цела набрыдае так, што ад яго ажно ванітуе! Яшчэ ў чатырнаццаць гадоў балетнаму хлопчыку, мо, і цікава патрымаць аднагрупніцу за кволую цыцку, у шаснаццаць ён яшчэ згодна пакласьці партнэршу ў свой ложак, а вось на заканчэньне харэаграфічнай вучэльні нават самая прыгожая дзеўка ўзбуджае яго куды меньш, чым гінэкалягічны фатэльчык – загадчыка жаноцкай кансультацыі.

Ну ня можа небарака глядзець на ўсіх гэтых прыгажунь у балетных пачках. Намацаўся ўжо маленькіх лебедзенятаў, нацягаўся тых спатнелых курыц уласнымі рукамі…

Але ж ёсьць, ёсьць у беларускай балетнай харэаграфіі і праўдзівыя мужчыны, і сапраўднае самаахвярнае каханьне!

( ЯК БЕЛАРУСКІЯ ХАРЭАГРАФІСТЫ ПАКАРАЛІ НАХАБНАГА МАСКОЎСКАГА ГАМАСЭКА )

Напрыканцы сакавіка 1996 года ў Беларускім Акадэмічным тэатры Оперы і Балету надарылася праўдзівая фантасмагорыя…

Ад самой раніцы тэатр зачыняюць без усялякіх тлумачэньняў. Ранішні спектакль зьянацку здымаюць, касіркі пасьпешліва павяртаюць дзеткам грошы і самі палахліва бягуць с працы. Пільны вахцёр атрымлівае суворы загад: не пускаць усярэдзіну нікога, а калі там хто ёсьць – не выпускаць катэгарычна! Тычыцца гэты загад абсалютна ўсіх: хоць галоўнага дырыжора, хоць мастацкага кіраўніка… Што, і міністра культуры не пускаць, калі прыедзе? Крый Божа! Вы што, адстаўны маёр… прабачце, дзейсны пакуль яшчэ вахцёр, загаду ня чулі?

Чуткі разыходзяцца ў Менску вельмі і вельмі хутка. А ў музычнай супольнасьці – і пагатоў. Аркестранты, харавікі і размаіты сцэнічны пралетарыят гронкамі вісяць на таксафонах, тэлефануюць адзін адному і адбудоўваюць найбольш верагодныя вэрсыі.

Вы чулі? Так! Канешне, тэракт! Вы што, ня ведаеце, што сам Шаміль Басаеў тут аб’явіўся?! На Камароўцы яго бачылі, дакладна, гранатамі гандляваў, адна цётка сказала! Ды які тэракт, вы што, нашы слаўныя "органы" не дапусьціць! Проста пад самім оперным тэатрам знайшлі дзесяцітонную авіабомбу, фашысты падклалі! Ды не фашысты, а нацыяналісты, у нашым оперным тэатры арудуе Пазьняк! Не, ну нічога сьвятога ў людзей, чэснае слова! Ды хіба яны людзі?

Напруга падыходзіць да крытычнай рысы, і ў паветры ўжо выразна лунае слова “эвакуацыя”.

І тут адзін скрыпач згадвае, што забыўся ў тэатры абсалютна новы камплект струнаў “Thomastik”. А струны для кожнага скрыпача, а таксама альціста, віялянчэліста і кантрабісіста – расходны матэрыял. Камплекта хапае максімум на год. Камплект самага таннага “Thomastikа” каштаваў на той час сорак даляраў, пры тагачаснай зарплаце аркестранта ў трыццаць. Купляўся, натуральна, за ўласныя грошы. Ды за такі камплект кожны нармалёвы аркестрант і вахцёра-маёра струной задушыць, і міністра культуры ў прачычную пашле!

І вось гэты скрыпач у нейкі цуд трапляе ў родны оперны тэатр. Забірае струны, бадзяецца па рэпетыторыях і напружана думае, а як бы цяпер адсюль выбрацца. І не заўважае, як трапляе на сцэну.

Глядзіць у залю – і ня верыць сваім вачам. Мо сон нейкі дурны, думае, ці не туды завітаў… Пацірае вочы. Шчыпліць сябе за шчаку… Прывідная карцінка ня проста не зьнікае, а праяўляецца ўсё больш і больш, ва ўсіх гнюсных падрабязнасьцях.

( ЯК У БЕЛАРУСКІМ ОПЕРНЫМ ТЭАТРЫ ЗЬЯВІЎСЯ ПАСКУДНЫ ПРЫВІД )

За савецкім часам студэнт-замежнік пачуваўся ў Беларускай Дзяржаўнай Кансэрваторыі чалавекам найвышэйшага гатунку. Шатляндскі віскі з валютнай “Бярозку” на Паркавай, джынсы “Wrangler” з прыгожымі такімі “лэйбамі” на зайздрасьць факультэту народных інструмэнтаў, магчымасьць зьехаць на сьвяты за мяжу, г. зн. дахаты… Маладзёны з кансэрваторскага інтэрнату на Старавіленскай-56 лічылі за гонар мець у сябрах такога замежніка, а дамрысткі і балалаешніцы ўважалі за гонар такому даць.

Але ж замежным студэнтам даводзілася за ўсё гэта плаціць. Галоўным атрымальнікам платы была кафедра марксісцка-ленінскіх дысцыплінаў, што месьцілася ў Беларускай Дзяржаўнай Кансэрваторыі на першым паверсе направа ад увахода, акурат за жаночай прыбіральняй. Калі “гісторыя КПСС” ці “Палітэканомія разьвітога сацылізма” яшчэ й прымушала хоць неяк скрыгатаць замежніцкія мазгі, дык “Навуковы атэізм” у тых жа арабаў выклікаў праўдзівы ступар. Дый недабітыя рэлігійныя цемрашалы з краінаў сацыялістычнага лягеру таксама раз-пораз давалі правакацыйнага жару…

( ЯК РЭАКЦЫЙНЫЯ СТУДЭНТЫ-ЗАМЕЖНІКІ “НАВУКОВЫ АТЭІЗМ” ЗДАВАЛІ )

Калісьці Эрнст Тэадор Амадэй Гофман пацяшаў паспалітых бюргераў бліскучымі гісторыямі пра “Кавалера Глюка” і “Музычныя пакуты капельмэйстэра Крэйсьлера”. Ня меньш вясёлых гісторый давялося паназіраць і ў Менску; дзяцінства маё прайшло за вывучэньнем санацін Клеменьці і экзэрзісаў Чэрні ў прывеліяванай спэцшколе пры кансэрваторыі, а юнацтва – ў спасьціжэньні паліфоніі Баха і мэлядызму Шапэна ў самой кансэрваторыі, даўно ўжо, зрэшты, пераназванай ў Акадэмію музыкі.

Беларуская музычная супольнасьць – гэта ня пекная прыгажосьць і прасьветленасьць гармоній. Гэта грымучы кактэйль з наіўных ідэалістаў і скончаных мудзілаў, бліскучых геніяў і прымітыўных рамесьнікаў, таленавітых алкаголікаў і пасьпяховых кар’ерыстаў.
Спадзяюся, калі-небудзь у нас зьявіцца свой летапісны корпус пра беларускую музыку і беларускіх музыкаў.
А пакуль – першая з такіх гісторый.

( ЯК ПРАГРЭСЫЙНАЕ ЗАМЕЖНАЕ СТУДЭНЦТВА ОПЕРУ «ХОВАНЩИНА» СТАВІЛА )

Пасьля сьмерці Багдановіча “ў белым доме ля сіняй бухты” непадалёк ад ялцінскага Палікураўскага ўзвышша яго павахалі на Старых Лівадзійскіх могілках. На магіле паставілі драўляны крыж, і туды гадоў дзесяць ніхто не хадзіў.

Напрыканца 20-х гадоў у Ялту была выпраўленая дэлегацыя беларускіх пісьменьнікаў, у такім, здаецца, складзе: Уладзімір Жылка, Уладзімір Дубоўка і Міхась Клімковіч. Знайсьці магілу Максіма-кніжніка ім дапамог могілкавы вартаўнік. Хаця і ён ня быў упэўнены, што знайшоў менавіта патрэбны капец. Магіла была ў жахлівым стане: павалены крыж, бадыльлё, сьмецце… Зрэшты, у такім стане былі ці ня ўсе Лівадзійскія могілкі. Нашыя хлопцы закапалі на магіле аптэкарскую шклянку з цыдулкай – маўляў, пацьвярджаем, што магіла менавіта тут, і зьехалі да Менску.

Празь нейкі час да Ялты прыезхала чарговая беларуская дэлегацыя, з падрабязным плянам – як адшукаць магілу Багдановіча. Магілу шукалі доўга, знайшлі падобную, але ж аніякай аптэкарскай шклянкі з цыдулкай у капцы не было. У выніку Максіму Багдановічу быў пастаўлены помнік – тыпавая стэла для чырвонаармейцаў. У 1988 годзе, калі я ўпершыню наведаю тую магілу, стэла тая яшчэ стаяла.

Цяпер магіла Багдановіча выглядае так:




Але ж няма аніякай пэўнасьці, што паэт пахаваны менавіта там…

Першыя пяць-сем гадоў пасьля сьмерці бацькоў жанчыны ходзяць на могілкі як мінімум штомесяц. А потым усё радзей, радзей і радзей…

Мужчыны ходзяць на могілкі тры-чатыры разы на год, але ж рэгулярна. І помнік памерламу ставяць праз два гады максімум.

Мала хто ведае: напачатку мінулага стагодзя большую частку насельнікаў Чыты складалі беларусы і ўкраінцы. Нацыянальнымі меньшасьцямі былі расейцы і кітайцы. Расейцаў ніхто не хацеў браць наймакамі, бо да халеры пілі і не любілі працу. Беларускія і ўкраінскія гаспадары аддавалі перавагу цьвярозым і працавітым кітайцам. Як, напрыклад, мой прадзед Сазонт Кірылавіч, які меў у Чыце млын на Ангары і колькі хлебных крамаў.


НА ЗДЫМКУ: Чыта 1916 год. Мая бабуля, шасьцігадовая Марыя Сазонтаўна і яе дзесяцігадовы брат-гімназіст Саша.

З усіх дыктатараў ХХ стагодзья натуральным чынам падохлі: Сталін, Маа Дзэдун, Кім Ір Сэн, Бакаса, Гальціеры, Стрэсьнер, Амін і Франка. Здаецца, з падлюкаў найбольшай гнюснасьці нікога не забыўся. Астатніх напаткала ненатуральная, часам жахлівая і ганебная сьмерць (страта, забойства, самагубства). І такіх значна больш.

Цікава, ці зьменяцца адсоткавыя суадносіны забітых/самаздохлых дыктатараў у ХХІ стагодзі?

Чарнігаў. Восеньскі вечар 2008 года. Стаім мы з Кумам Максімам Клімковічам каля крамы “Саюз”, і бачым, як з крамы выходзяць двое дзіўных фацатаў. Абодва ў этнаграфічных клятчастых спадніцах, падпітыя, вясёлыя і шчасьлівыя… Кожны каціць па вялікаму крамнаму вазку, а вазкі зьверху да нізу наладаваныя ўпкаваньнямі ўкраінскай гарэлкі. Фацаты гучна размаўляюць ангельскай: маўляў, які клясны край Україна, як тут файна жыць, гэта ж неверагодна, што гарэлка каштуе таньней, чым у нас у Эдзінбургу мінералка!

І тут да нас толькі даходзіць: днямі шатляндзская зборная прайграла ўкраінцам у Кіеве, а гэта, пэўна, фанаты суцяшаюцца сьпіртным… Але ж як і да Чарнігава занесла?
Тым часам шатляндцы грузяць незьлічоную колькасьць гарэлкі ў багажнік таксоўкі і замаўляюць гатэль “Прыдысьнянскі”. Мы з Кумам перазіраемся: побач з тым гатэлем – яшчэ дзьве крамы, але ж таньнейшыя за “Саюз” – тамака шляхотны каньняк “Кактэбель” па кошце “Нямірава”… А калі перавесьці гэта ў эдзінбургскія кошты на мінералку?

Праз тры дні – абвестка па чарнігаўскім тэлеканале: маўляў, двое шатландцаў невядома куды зьніклі з гатэлю “Прыдысьнянскі”. Транты, каштоўнасьці ў ўсё астатняе ў нумары, а дзе іх гаспадары – невядома. Пайшлі да крамы і не павярнуліся. Ніхто такіх ня бачыў?

Яшчэ праз тыдзень падобная інфармацыя прайшла па адных з нацыянальных тэлеканалаў, але ўжо з фотаробатамі.

Гісторыя скончылася нечакана: недзе яшчэ праз два тыдні я выпадкова прачытаў у адной з газетаў, што двух дзіўных апухлых фацатаў затрымалі недзе ў Палтаўскай вобласьці. На фацатах былі клятчастыя жаночыя апранахі, размаўляць яны не маглі, але ж спрабавалі ў нейкай вясковай краме купіць гарэлкі за крэдытную картку Злучанага Каралеўства. Пільная прадавачка неадкладна выклікала міліцыю…