Напрыканцы сакавіка 1996 года ў Беларускім Акадэмічным тэатры Оперы і Балету надарылася праўдзівая фантасмагорыя…

Ад самой раніцы тэатр зачыняюць без усялякіх тлумачэньняў. Ранішні спектакль зьянацку здымаюць, касіркі пасьпешліва павяртаюць дзеткам грошы і самі палахліва бягуць с працы. Пільны вахцёр атрымлівае суворы загад: не пускаць усярэдзіну нікога, а калі там хто ёсьць – не выпускаць катэгарычна! Тычыцца гэты загад абсалютна ўсіх: хоць галоўнага дырыжора, хоць мастацкага кіраўніка… Што, і міністра культуры не пускаць, калі прыедзе? Крый Божа! Вы што, адстаўны маёр… прабачце, дзейсны пакуль яшчэ вахцёр, загаду ня чулі?

Чуткі разыходзяцца ў Менску вельмі і вельмі хутка. А ў музычнай супольнасьці – і пагатоў. Аркестранты, харавікі і размаіты сцэнічны пралетарыят гронкамі вісяць на таксафонах, тэлефануюць адзін адному і адбудоўваюць найбольш верагодныя вэрсыі.

Вы чулі? Так! Канешне, тэракт! Вы што, ня ведаеце, што сам Шаміль Басаеў тут аб’явіўся?! На Камароўцы яго бачылі, дакладна, гранатамі гандляваў, адна цётка сказала! Ды які тэракт, вы што, нашы слаўныя "органы" не дапусьціць! Проста пад самім оперным тэатрам знайшлі дзесяцітонную авіабомбу, фашысты падклалі! Ды не фашысты, а нацыяналісты, у нашым оперным тэатры арудуе Пазьняк! Не, ну нічога сьвятога ў людзей, чэснае слова! Ды хіба яны людзі?

Напруга падыходзіць да крытычнай рысы, і ў паветры ўжо выразна лунае слова “эвакуацыя”.

І тут адзін скрыпач згадвае, што забыўся ў тэатры абсалютна новы камплект струнаў “Thomastik”. А струны для кожнага скрыпача, а таксама альціста, віялянчэліста і кантрабісіста – расходны матэрыял. Камплекта хапае максімум на год. Камплект самага таннага “Thomastikа” каштаваў на той час сорак даляраў, пры тагачаснай зарплаце аркестранта ў трыццаць. Купляўся, натуральна, за ўласныя грошы. Ды за такі камплект кожны нармалёвы аркестрант і вахцёра-маёра струной задушыць, і міністра культуры ў прачычную пашле!

І вось гэты скрыпач у нейкі цуд трапляе ў родны оперны тэатр. Забірае струны, бадзяецца па рэпетыторыях і напружана думае, а як бы цяпер адсюль выбрацца. І не заўважае, як трапляе на сцэну.

Глядзіць у залю – і ня верыць сваім вачам. Мо сон нейкі дурны, думае, ці не туды завітаў… Пацірае вочы. Шчыпліць сябе за шчаку… Прывідная карцінка ня проста не зьнікае, а праяўляецца ўсё больш і больш, ва ўсіх гнюсных падрабязнасьцях.

( ЯК У БЕЛАРУСКІМ ОПЕРНЫМ ТЭАТРЫ ЗЬЯВІЎСЯ ПАСКУДНЫ ПРЫВІД )

За савецкім часам студэнт-замежнік пачуваўся ў Беларускай Дзяржаўнай Кансэрваторыі чалавекам найвышэйшага гатунку. Шатляндскі віскі з валютнай “Бярозку” на Паркавай, джынсы “Wrangler” з прыгожымі такімі “лэйбамі” на зайздрасьць факультэту народных інструмэнтаў, магчымасьць зьехаць на сьвяты за мяжу, г. зн. дахаты… Маладзёны з кансэрваторскага інтэрнату на Старавіленскай-56 лічылі за гонар мець у сябрах такога замежніка, а дамрысткі і балалаешніцы ўважалі за гонар такому даць.

Але ж замежным студэнтам даводзілася за ўсё гэта плаціць. Галоўным атрымальнікам платы была кафедра марксісцка-ленінскіх дысцыплінаў, што месьцілася ў Беларускай Дзяржаўнай Кансэрваторыі на першым паверсе направа ад увахода, акурат за жаночай прыбіральняй. Калі “гісторыя КПСС” ці “Палітэканомія разьвітога сацылізма” яшчэ й прымушала хоць неяк скрыгатаць замежніцкія мазгі, дык “Навуковы атэізм” у тых жа арабаў выклікаў праўдзівы ступар. Дый недабітыя рэлігійныя цемрашалы з краінаў сацыялістычнага лягеру таксама раз-пораз давалі правакацыйнага жару…

( ЯК РЭАКЦЫЙНЫЯ СТУДЭНТЫ-ЗАМЕЖНІКІ “НАВУКОВЫ АТЭІЗМ” ЗДАВАЛІ )

Калісьці Эрнст Тэадор Амадэй Гофман пацяшаў паспалітых бюргераў бліскучымі гісторыямі пра “Кавалера Глюка” і “Музычныя пакуты капельмэйстэра Крэйсьлера”. Ня меньш вясёлых гісторый давялося паназіраць і ў Менску; дзяцінства маё прайшло за вывучэньнем санацін Клеменьці і экзэрзісаў Чэрні ў прывеліяванай спэцшколе пры кансэрваторыі, а юнацтва – ў спасьціжэньні паліфоніі Баха і мэлядызму Шапэна ў самой кансэрваторыі, даўно ўжо, зрэшты, пераназванай ў Акадэмію музыкі.

Беларуская музычная супольнасьць – гэта ня пекная прыгажосьць і прасьветленасьць гармоній. Гэта грымучы кактэйль з наіўных ідэалістаў і скончаных мудзілаў, бліскучых геніяў і прымітыўных рамесьнікаў, таленавітых алкаголікаў і пасьпяховых кар’ерыстаў.
Спадзяюся, калі-небудзь у нас зьявіцца свой летапісны корпус пра беларускую музыку і беларускіх музыкаў.
А пакуль – першая з такіх гісторый.

( ЯК ПРАГРЭСЫЙНАЕ ЗАМЕЖНАЕ СТУДЭНЦТВА ОПЕРУ «ХОВАНЩИНА» СТАВІЛА )

Пасьля сьмерці Багдановіча “ў белым доме ля сіняй бухты” непадалёк ад ялцінскага Палікураўскага ўзвышша яго павахалі на Старых Лівадзійскіх могілках. На магіле паставілі драўляны крыж, і туды гадоў дзесяць ніхто не хадзіў.

Напрыканца 20-х гадоў у Ялту была выпраўленая дэлегацыя беларускіх пісьменьнікаў, у такім, здаецца, складзе: Уладзімір Жылка, Уладзімір Дубоўка і Міхась Клімковіч. Знайсьці магілу Максіма-кніжніка ім дапамог могілкавы вартаўнік. Хаця і ён ня быў упэўнены, што знайшоў менавіта патрэбны капец. Магіла была ў жахлівым стане: павалены крыж, бадыльлё, сьмецце… Зрэшты, у такім стане былі ці ня ўсе Лівадзійскія могілкі. Нашыя хлопцы закапалі на магіле аптэкарскую шклянку з цыдулкай – маўляў, пацьвярджаем, што магіла менавіта тут, і зьехалі да Менску.

Празь нейкі час да Ялты прыезхала чарговая беларуская дэлегацыя, з падрабязным плянам – як адшукаць магілу Багдановіча. Магілу шукалі доўга, знайшлі падобную, але ж аніякай аптэкарскай шклянкі з цыдулкай у капцы не было. У выніку Максіму Багдановічу быў пастаўлены помнік – тыпавая стэла для чырвонаармейцаў. У 1988 годзе, калі я ўпершыню наведаю тую магілу, стэла тая яшчэ стаяла.

Цяпер магіла Багдановіча выглядае так:




Але ж няма аніякай пэўнасьці, што паэт пахаваны менавіта там…

Першыя пяць-сем гадоў пасьля сьмерці бацькоў жанчыны ходзяць на могілкі як мінімум штомесяц. А потым усё радзей, радзей і радзей…

Мужчыны ходзяць на могілкі тры-чатыры разы на год, але ж рэгулярна. І помнік памерламу ставяць праз два гады максімум.

Мала хто ведае: напачатку мінулага стагодзя большую частку насельнікаў Чыты складалі беларусы і ўкраінцы. Нацыянальнымі меньшасьцямі былі расейцы і кітайцы. Расейцаў ніхто не хацеў браць наймакамі, бо да халеры пілі і не любілі працу. Беларускія і ўкраінскія гаспадары аддавалі перавагу цьвярозым і працавітым кітайцам. Як, напрыклад, мой прадзед Сазонт Кірылавіч, які меў у Чыце млын на Ангары і колькі хлебных крамаў.


НА ЗДЫМКУ: Чыта 1916 год. Мая бабуля, шасьцігадовая Марыя Сазонтаўна і яе дзесяцігадовы брат-гімназіст Саша.

З усіх дыктатараў ХХ стагодзья натуральным чынам падохлі: Сталін, Маа Дзэдун, Кім Ір Сэн, Бакаса, Гальціеры, Стрэсьнер, Амін і Франка. Здаецца, з падлюкаў найбольшай гнюснасьці нікога не забыўся. Астатніх напаткала ненатуральная, часам жахлівая і ганебная сьмерць (страта, забойства, самагубства). І такіх значна больш.

Цікава, ці зьменяцца адсоткавыя суадносіны забітых/самаздохлых дыктатараў у ХХІ стагодзі?

Чарнігаў. Восеньскі вечар 2008 года. Стаім мы з Кумам Максімам Клімковічам каля крамы “Саюз”, і бачым, як з крамы выходзяць двое дзіўных фацатаў. Абодва ў этнаграфічных клятчастых спадніцах, падпітыя, вясёлыя і шчасьлівыя… Кожны каціць па вялікаму крамнаму вазку, а вазкі зьверху да нізу наладаваныя ўпкаваньнямі ўкраінскай гарэлкі. Фацаты гучна размаўляюць ангельскай: маўляў, які клясны край Україна, як тут файна жыць, гэта ж неверагодна, што гарэлка каштуе таньней, чым у нас у Эдзінбургу мінералка!

І тут да нас толькі даходзіць: днямі шатляндзская зборная прайграла ўкраінцам у Кіеве, а гэта, пэўна, фанаты суцяшаюцца сьпіртным… Але ж як і да Чарнігава занесла?
Тым часам шатляндцы грузяць незьлічоную колькасьць гарэлкі ў багажнік таксоўкі і замаўляюць гатэль “Прыдысьнянскі”. Мы з Кумам перазіраемся: побач з тым гатэлем – яшчэ дзьве крамы, але ж таньнейшыя за “Саюз” – тамака шляхотны каньняк “Кактэбель” па кошце “Нямірава”… А калі перавесьці гэта ў эдзінбургскія кошты на мінералку?

Праз тры дні – абвестка па чарнігаўскім тэлеканале: маўляў, двое шатландцаў невядома куды зьніклі з гатэлю “Прыдысьнянскі”. Транты, каштоўнасьці ў ўсё астатняе ў нумары, а дзе іх гаспадары – невядома. Пайшлі да крамы і не павярнуліся. Ніхто такіх ня бачыў?

Яшчэ праз тыдзень падобная інфармацыя прайшла па адных з нацыянальных тэлеканалаў, але ўжо з фотаробатамі.

Гісторыя скончылася нечакана: недзе яшчэ праз два тыдні я выпадкова прачытаў у адной з газетаў, што двух дзіўных апухлых фацатаў затрымалі недзе ў Палтаўскай вобласьці. На фацатах былі клятчастыя жаночыя апранахі, размаўляць яны не маглі, але ж спрабавалі ў нейкай вясковай краме купіць гарэлкі за крэдытную картку Злучанага Каралеўства. Пільная прадавачка неадкладна выклікала міліцыю…

Калі дванаццаць гадоў таму толькі-толькі пачалі з жонкай сямейнае жыцьцё, яна, этнічная ўкраінка, задала мне геніяльнае пытаньне:

-- А що, білоруси теж сало полюбляють?

Ужо гадоў дзесяць жонка, дбайная ўкраінская гаспадыня, давярае мне самае сьвятое: выбіраць на чарнігаўскім рынку сала...

Опубликовано с мобильного портала m.livejournal.com

Якое ўсё ж такі страшнае рускае слова - "Царь"...

З КІМ ВЫ, МАЙСТРЫ КУЛЬТУРЫ?
Ясна, з кім!
З гарэлкай. З бабамі. З шалёнай амбітнасьцю. З бракам грошай.
Зрэшты, мы ў іх час былі ня лепшымі…

Падмаскоўе. Нара-Фамінскі раён. Сядзім мы з рэжысэрам Рудольфам Фрунтавым (старэйшае пакаленьне напэўна памятае ягоны фільм “Ларец Марии Медичи" 1974 г.) на ягоным лецішчы і памяркоўна так выпіваем. Заўтра цяжкі дзень – мне трэба абмяркоўваць зь ім свой сцэнар і адбівацца ад размаітай рэжысэрскай бязглузьдзіцы. Рэжысэры – страшныя людзі. Страшнейшыя за іх адно прадусары…

Размова, як і мае быць у Маскве, круціцца вакол Беларусі, якую Фрунтаў уважае “истино русской провинцией”, а мяне чамусь – “истино русским человеком”. Я падпіты, аб’еты, стомлены, лянотны, сварыцца ня хочацца, таксама ня хочацца біць па галаве пляшкай гаспадара, які на дзевятнаццаць гадоў мяне старэйшы і тату якога па асабістым загадзе Сталіна расстралялі.

Даводжу, што Азыя ніколі ня можа быць сталіцай Эўропы. Што калі вашым дзікунам іншыя дзікуны галовы стрыглі, шаноўны рускі чалавек Рудольф Юр’евіч, у нас была і Рэфармацыя, і Контррэфармацыя, і надрукаваная Біблія, і Статут Вялікага Княства, шмат чаго яшчэ.

Рускі чалавек Рудольф Фрунтаў па-шаблёрску выцягвае з рукава апошні казыр: Вялікая Руская Літаратура. У вас, прымітыўных, маўляў, такога няма. Ага, думаю, у Сусьветнай літаратуры тры раманы ў вершах. З каторых двое аўтараў беларусы, а адзін піцерскі эфіоп, якога потым скіны замачылі. Зрэшты, усё гэта мы ўжо праходзілі: спыні якога заўгодна аматара Вялікай Рускай Літаратуры на вуліцы і папрасі хоць адзін вершык Пушкіна цалкам прачытаць… Хрэна! Не прачытае. Гэта самае лепшае, як не прачытае, а то і за зьнявагу прыме. Паспрабуйце падобнае пытаньне якому фацату ў вечаровым гандэлку "16-мага квартала" Нова-Кузьнецка задаць... Жыцьцё надыкучыла ці косткі чэрапа няправільна растуць?

Дый няма аніводнага знакавага рускага літаратара, які б меў, паводле іх крытэрыяў, “100 % истино русской крови”. Эфіоп Пушкін, шатландзец Лермантаў, украінцы Гогаль і Караленка, беларусы Дастаеўскі і Грын…

Дапіваю. На стале, бы з чароўнага куфэрка, але відавочна не Марыі Медычы, зьяўляюцца чарговыя пляшкі. Рускі чалавек са славянскім імём Рудольф і такім жа славянскім прозьвішчам Фрунтаў – чалавек сапраўды гасьцінны, рыхтык міланскі кандант’ер Ларэнца Медычы.

Думаю -- а чым жа мне гэтага старога пі... вельмішаноўнага рускага інтэлігента паўшчуваць? Нарэшце, задаю просьценькае пытаньне з курсу рускай літаратуры за 9 клясу: колькі чалавек забіў Радзівон Раманавіч Раскольнікаў?

Адказ імгненны, бы са школьнага сачыненьня: “старуху-процентщицу”

Прашу апалягета Вялікай Рускай Літаратуры крыху падумаць.

Выпівае, крыху намысьліваецца, дабрача высільваецца і ўпэўнена выдае: “…і сястру яе Лізавету”.

-- Усё? -- пытаюся.

-- Так! -- кажа.

Гэтае пытаньне – колькі чалавек забіў Раскольнікаў? – сыстэмна задаю ў Расеі ўсім, хто спрабуе давесьці пра круцізну рускай літаратуры і перавагу з тае прычыны "іх" над "усім астстнім сьветам". ДАГЭТУЛЬ НІХТО ПРАВІЛЬНА НЕ АДКАЗАЎ!

НІХТО.

Чаму?
( Адказ навідавоку. Справа ў тым, што... )

Усіх грузінскіх сяброў-фрэндаў -- з Днём сьвятога Георгія!
Па-сутнасьці, тая ж наша "Пагоня".

Тыя, каго зараз называюць у Беларусі “нацыяналістамі”, “свьядомымі”, “беларускамоўнымі” ды г. д., асабіста мне нагадваюць першых хрысьціянаў часоў якіх-небудзь Нерона ці Веспасіяна. Дзяржава іх ганіць, вінаваціць у здрадзе, у зьнявазе імператара, у атрыманьні замежнай грашовай дапамогі, ва ўсіх магчымых вычварэнствах, адмаўляе ім у розуме, здаровым сэнсе, любові да Радзімы і гэтак далей. Над імі пацяшаецца быдла. Імі кормяць драпежнікаў. Іх мала, але ж з кожным годам усё большае і большае.

Пра старарымскае быдла цяпер ніхто і ня згадвае. А Рым – не горад Каракалы ці Дыяклеціяна, а горад сьв. Пётры.

Севастопаль, кафэ на набярэжнай Карнілава. Ціхамірна п’ю каву, чакаю на тэлефанаваньне з Менску.

Побач – маладзён з падстрыжанымі скронямі і інтэлігентная старэча, па выгляду яго маці. Прыязныя, культурныя, інтэлігентныя. Выцягваю цыгарэты Маладзён адразу прапануе запальнічку. Старэча падсоўвае попельніцу. Бармэн гаспадарыць за стойкай і дэманструе, як ён рады мяне тут бачыць.

Нарэшце, гучыць мабіла. Размаўляю – натуральна роднай мовай. Нягучна. Але ж мяне, напэўна, усе чуюць.

У кафэ адразу ўзьнікае агрэсіўная напруга, прычына якой проста не магу вытлумачыць. Проста сьпінай адчуваю, што наведвальнікі касавурацца на мяне, бы на іншапланетніка, які прагне ўвесь Севастопаль на хрэн зьнішчыць, а тое, што ня зьнішчыць, дык якім натаўскім марсіянам запрадаць. Нарэшце, адкладаю мабільнік.

Маладзён з падстрыжанымі скронямі паглядае на мяне, нібы на злоснага кібарга.
Старэча дэманстрацыйна адварочваецца. А ў бармэна такі выраз твару, што пашкамутаў бы мяне без ваганьняў, як можна было бы!

Кладу на талерку тры грыўні, сыходжу. І тут ў патыліцу мне стрэліць рэпліка:

-- Во хохлы! Это они типа по-нормальному разговаривать не умеют!

За вокнамі цёмна. На гадзіньніку - палова на першую ночы. Заходжу ў спачывальню дачкі паправіць коўдру. Ліза ціхенька размаўляе ў сьне.

Прыслухоўваюся.

Па-беларуску.

За свае сем з паловай гадоў у Беларусі была меньш за тры тыдні, калі браць сумарна. Праўда, беларускіх вершаў напамяць ведае больш за некаторыз выпускнікоў менскіх школаў.

Сапраўды: нацыяналізм - гэта калі тваё дзіцё ў сьне размаўляе роднае мовай.

Тэлефануе маскоўскі рэдактар. Абмяркоўваем сцэнар для чарговага праэкту. Падзеі адбываюцца на Блізкім Усходзе: араба-ізраільскія войны, інтыфада, сьмяротнікі…

У рэдактара лексіка – нібы з праграмы “Черной сотні”. Наша Рашка uber alless. Антысемітызм на маршы – застаецца дачакацца цемрадзі, узяць паходню і бегчы паліць сінагогу.

-- Вы что – не читали про огромный жидовский заговор против славянства?

Пярэчыць бессэнсоўна, як бессэнсэўна спрачацца з капрызьлівымі дзецьмі і хранічнымі шызафрэнікамі. Маскоўскі рэдактар вішчыць у тэлефон яшчэ хвілінаў пяць, прытым неўзабаве мне пачынае падавацца, што ён зараз проста высьлізьне з мабільніка і зматэрыалізуецца на стале.

Нарэшце, не вытрымліваю:

-- Вы понимаете, что быть человеконенавистником – стыдно?!

У слухаўцы – насьцярожаная пауза. І толькі праз хвіліну маскоўскі чалавеканенавісьнік абурана аджывае:

-- А почему это стыдно? Они же Россию продали!

Нарэшце, слухаўка змаўкае. Адкладаю тэлефон і нечакана задаюся пытаньнем: цікава, а КАМУ МЕНАВІТА жыды прадалі Расію?

З вікон моєї чернігівської квартири видно п'ять магазинів. Шильди чотирьох - державною мовою, і лише один на московському діалекті.

Весь час думаю: чому російська мова в Чернігові мене не так дратує, як російська в рідному Мінську?

Напевно, тому, що в Україні російська мова приречена. Це паралітик постільного режиму, який ще тримається за рахунок східних телевізійних ін'єкції, московських вливання маргінальним політикам та інерції диких русифікованих регіонів. На початку дев'яностих Чернігів за рівнем русіфікованності був гірше за Гомеля. Тепер багато молодих людей, попрощавшись з батьками московською, переходять на українську мову, бачив і чув таке неодноразово.

У Білорусі ж російська мова - справжній бур'ян-окупант, войовничий і агресивний. Як будь-який бур'ян, він розростається і отруює своїми суперечками і грунт, і атмосферу.

Хоча, як показує практика, бур'яни теж не вічні ...

Сакавік 1977 года. Я толькі што стаў лаурэатам Рэспубліканскага конкурса маладых піяністаў.
Яшчэ жывыя тата і абедзьве бабулі. Я яшчэ ня п’ю каньняка, не палю і нават не задумваюся пра камерцыйную літаратуру роднай мовай…